مناطق فعالیت ناکزال در ۲۰۰۷ (راست) و در ۲۰۱۳ (چپ).

ناکزال یا ناکزالی (به انگلیسی: Naxal or Naxalite) در هندوستان به اعضای هر گروه گریلایی کمونیستی گفته می شود که با حزب کمونیست هند (مائوئیست) در پیوند باشد. واژۀ ناکزال از نام روستایی به نام ناکزالباری در بنگال غربی گرفته شده است که آغاز مبارزات این جنبش بدان باز می گردد. ناکزالی ها به عنوان کمونیست های رادیکال چپ شناخته می شوند و از ایدئولوژی و تمایلات سیاسی مائوئیست ها پشتیبانی می کنند. ریشه های اولیۀ ناکزال را می توان در گسستی دنبال کرد که در ۱۹۶۷ در حزب کمونیست هند (مارکسیست) پدید آمد و به شکلگیری حزب کمونیست هند (مارکسیست-لنینیست) انجامید. در آغاز مرکز جنبش در بنگال غربی بود، اما در سال های بعد، به واسطۀ فعالیت گروه های زیرزمینی مانند حزب کمونیست هند (مائوئیست) در مناطق کمتر توسعه یافتۀ روستایی جنوب و شرق هند مانند چتیسگر، اوریسا و آندرا پرادش گسترش یافت.

سرویس اطلاعات هند، بال تحقیقاتی و تحلیل هندوستان، در سال ۲۰۰۶ شمار کادرهای مسلح ناکزال را ۲۰ هزار نفر و اعضای ثابت آن را ۵۰ هزار نفر تخمین زد. تأثیر در حال رشد آن ها سبب شد تا مانموهان سینگ نخست وزیر هند از ناکزال به عنوان «جدی ترین تهدید داخلی برای امنیت ملی هند» یاد کند. ناکزالی ها و دیگر گروه های مسلح ضد دولت را اغلب با عنوان افراطی مورد اشارۀ رسانه ها قرار می گیرند.

در فوریۀ ۲۰۰۹ دولت مرکزی هند اقدامی جدید را در سطح کشور اعلام کرد که «برنامۀ عمل یکپارچه» (به انگلیسی: Integrated Action Plan - IAP) نامیده می شد و طی آن عملیاتی گسترده با هدف برخورد با مسئلۀ ناکزال در همۀ مناطق درگیر (کارناتاکا، چتیسگر، اوریسا، آندرا پرادش، مهاراشترا، جارکند، بهار، اوتار پرادش و بنگال غربی) به راه افتاد. مهم تر آنکه در این برنامه بودجه ای برای پروژه های توسعۀ اقتصادی مردم نهاد در نواحی تحت تأثیر ناکزالی ها در نظر گرفته شده است. همچنین به منظور محدود کردن بیشتر ناکزال، بودجۀ پلیس ویژه افزایش داده شده است تا نفوذ ناکزال در این مناطق کاهش یابد.

در سال ۲۰۰۹ ناکزالی ها دست کم در ۱۸۰ ناحیه در ۱۰ ایالت هند فعال بودند. در ماه آگوست ۲۰۱۰، پس از یک سال کامل اجزای «برنامۀ عمل یکپارچه» ایالت کارناتاکا از فهرست ایالت های زیر تأثیر ناکزال خارج شد. در ژوئیه ۲۰۱۱، شمار نواحی تحت تأثیر ناکزال به ۸۳ ناحیه در ۹ ایالت (شامل ۲۰ ناحیۀ دیگر) کاهش یافت. در ماه دسامبر ۲۰۱۱ دولت ملی گزارش داد که شمار افرادی که در ارتباط با ناکزال مرده اند یا زخمی شده اند در سطح کشور کاهش یافته و به ۵۰ درصد میزان آن در سال ۲۰۱۰ رسیده است. در سال ۲۰۱۳ مائوئیست ها مسئولیت ۱۹۲ مرگ را بر عهده گرفتند که این رقم برابر با نیمی از همۀ مرگ هایی بوده که در هند بر اثر ترور صورت گرفته است.

تاریخ

واژۀ ناکزال از واژۀ ناکزالباری گرفته شده است که روستایی کوچک در بنگال غربی است، از این روستا بود که بخشی از حزب کمونیست هند (مارکسیست) به رهبری چارو مازومدار، کانو سانیال و زانگال سانتال خیزش خونینی را در سال ۱۹۶۷ آغاز کردند. در روز ۱۸ مه ۱۹۶۷ سیلیگوری کیشان سابا که زانگال ریاست آن را بر عهده داشت اعلام کرد که از جنبشی که کانو سانیال آغاز نموده حمایت می کند و آماده است تا با مبارزۀ مسلحانه به منظور توزیع مجدد زمین میان مردم بی زمین هماهنگ شود. در هفتۀ پس از آن، یک دهقان در نزدیکی ناکزالباری به دلیل اختلاف بر سر زمین از سوی افراد یکی از ملاکین مورد حمله قرار گرفت. در ۲۴ مه، هنگامی که تیم پلیس برای دستگیری زهبران دهقان ها وارد روستا شد، مورد کمین گروهی از مردم قبیله قرار گرفت که توسط طانگال سانتال رهبری می شدند. این حمله سبب مرگ بازرس پلیس شد. این حادثه سبب تشویق مردم قبیلۀ سانتال و دیگر مردم فقیر برای پیوستن به جنبش شد و آغازگر حملاتی علیه ملاکین محلی بود.

این درگیری ها به زمانی بازمی گردد که اجرای پنجمین و نهمین برنامۀ قانون اساسی هند شکست خورده بود. (در این رابطه نک به ) این برنامه ها بر روی کاغذ، برای ایجاد شکلی از خودمختاری محدود قبیله ای با توجه به بهره برداری مردم از منابع طبیعی سرزمین خودشان -به عنوان مثال منابع دارویی و معادن- تهیه شده بودند؛ و «قانون سقف زمین»، جذب زمین توسط ملاکین را محدود می ساخت و زمین اضافه را در میان کارگران و دهقانان بی زمین توزیع می کرد. همچنین نظام کاستی جنبۀ اجتماعی مهم دیگری از این کشمکش ها بود.

مائو تسه‌تونگ رهبری ایدئولوژیک جنبش ناکزالباری را فراهم ساخته بود و روستاییان و مردم قبایل فرودست هند در حمایت از آن به دنبال سرنگونی دولت و طبقۀ حاکم با توسل به زور بودند. شمار زیادی از نخبگان شهری نیز مجذوب این ایدئولوژی بودند که از طریق نوشتجات چارو مازومدار - به خصوص هشت سند تاریخی که مبنای ایدئولوژی ناکزال را شکل داده بود- نشر یافته بود.

در آن زمان، رهبران این انقلاب اعضای حزب کمونیست هند (مارکسیست) بودند که درست چند ماه پیش به دولت ائتلافی در بنگال غربی پیوسته بودند. رهبرانی مانند هاره کریشنا کونار وزیر مسائل ارضی تا همین اواخر «داد از شعارهای انقلابی می زد، و مصادرۀ مسلحانۀ زمین را به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از برنامۀ حزب مطرح می کرد.» با این حال، آن هنگامی که حزب کمونیست هند (مارکسیست) در قدرت قرار گرفت، خیزش مسلحانه را تأیید نکرد و همۀ رهبران و سمپات‌ها در کلکته از حزب اخراج شدند.

به دنبال آن، در نوامبر ۱۹۶۷، این گروه که توسط رای سوشیتال چاودوری رهبری می شد، کمیتۀ هماهنگی انقلابیون کمونیست همۀ هند (AICCCR) را سازمان داد. خیزش های خشونت آمیزی در چند بخش از کشور سازمان داده شد و در ۲۲ آوریل ۱۹۶۹ (روز تولد لنین)، کمیتۀ هماهنگی جشن تولد حزب کمونیست هند (مارکسیست-لنینیست) را اعلام کرد.

در عمل، ریشۀ همۀ گروه های ناکزال به حزب کمونیست هند (مارکسیست-لنینیست) بازمی گردد. یک انشعاب جداگانه از ابتدای کار مرکز کمونیستی مائوئیستی بود که بعداً با گروه جنگ خلق ادغام شد و حزب کمونیست هند (مائوئیست) نام گرفت. انشعاب سوم مربوط به کمونیست های انقلابی آندرا بود که به صورت عمده در مرکز همبستگی انقلابیون کمونیست هند (مارکسیست-لنینیست) بروز یافت. این مرکز از مشی توده ای پیروی می کرد که میراث ت. ناگی ردی بود و در همان مراحل اولیه در کمیتۀ هماهنگی انقلابیون کمونیست همۀ هند (AICCCR) نفوذ یافت.

در دهۀ ۱۹۷۰، جنبش به جناح های مخالف تقسیم و چندپارچه شد. در ۱۹۸۰ تخمین زده می شد که نزدیک به ۳۰ گروه ناکزال با مجموع اعضایی برابر با ۳۰ هزار نفر فعال باشد.

درگیری در بنگال غربی

در حدود ۱۹۷۱ ناکزال ها در بخش های رادیکال جنبش دانشجویی در کلکته حضور قدرتمندی به دست آوردند. دانشجوها دانشگاه را با هدف پیوستن به ناکزالی ها ترک کردند. مازومدار برای جذب دانشجویان بیشتر به سمت سازمان، اعلام کرد جنگ انقلابی مانند سابق تنها منحصر به مناطق روستایی نیست، بلکه باید به طور خودبخودی و در همه جا اتفاق بیفتد. مازومدار حکم «مشی نابودی» را اعلام کرد که طی آن، ناکزالی ها می باید «دشمنان طبقاتی» (مالکین، تاجران، استادان دانشگاه، مأموران پلیس، سیاستمداران راست و چپ) و دیگران را به صورت فردی ترور کنند.

وزیر ارشد، سیذارتا شانکار رای از حزب کنگره اقدامات مخالف قدرتمندی علیه ناکزال ها انجام داد. پلیس بنگال غربی برای متوقف ساختن ناکزال می جنگید. ادعا می شد که خانۀ سومن میترا، عضو مجلس قانونگذاری بنگال غربی از شهر سیلداه به اتاق شکنجه ای تبدیل شده که ناکزالی ها در آن به طور غیرقانونی توسط پلیس و اعضای کنگره زندانی شده اند. کادرهای حزب کمونیست هند (مائوئیست) نیز شامل این ترور دولتی می شدند. پس از تلفات بسیار و مواجهه با رد عمومی «مشی نابودی» مازومدار، ناکزالی ها از سوی پلیس بنگال غربی به نقض حقوق بشر متهم شدند، این نشان می داد که دولت به طور مؤثری در یک جنگی داخل می جنگد و اینکه تعارفات دموکراتیک در جنگ جایگاهی ندارد، به ویژه هنگامی که حریف با هنجارهای دموکراتیک و مداراگرانه نمی‌جنگد.

بخش های بزرگی از جنبش ناکزال به پرسش کشیدن رهبری مازومدار را آغاز کردند. در سال ۱۹۷۱ حزب کمونیست هند (مائوئیست) با شورش ساتیانارایان سینگ علیه رهبری مازومدار دچار انشعاب شد. در ۱۹۷۲ مازومدار از سوی پلیس دستگیر شد و در زندان آلیپور جان سپرد. مرگ او به چندپارچگی جنبش شتاب بخشید.

عملیات اسبدوانی

در ژوئیۀ ۱۹۷۱، ایندیرا گاندی از امتیاز قانون ریاست جمهوری استفاره کرد و ارتش هند را علیه ناکزال ها بسیج کرد و عملیات ضد شورش عظیمی را با ترکیبی از ارتش و پلیس به راه انداخت که عملیات اسبدوانی نامیده شد. در این عملیات صدها عضو ناکزال کشته و بیش از ۲۰ هزار عضو و مظنون، از آن جمله رهبران ارشد دستگیر شدند.